Glosariusz danych osobowych i RODO

Glosariusz

Słownik pojęć z ochrony danych

Każde pojęcie wyjaśniamy na podstawie oficjalnej strony, którą podajemy poniżej. Te wyjaśnienia mają informować i nie zastępują porady prawnej.

administracyjna kara pieniężna: Finansową karę administracyjną za naruszenie przepisów o ochronie danych Prezes UODO nakłada w drodze decyzji administracyjnej, po postępowaniu i z urzędu, a nie na wniosek. Kary są ostatecznością, bo Prezes może też udzielić upomnienia lub wydać nakaz dostosowania działań do przepisów.; Źródło : UODO: Wyciek danych, co dalej?
administrator danych: Administrator to osoba fizyczna lub prawna, organ publiczny, jednostka lub inny podmiot, który samodzielnie lub wspólnie z innymi ustala cele i sposoby przetwarzania danych osobowych. To do niego najpierw kierujesz żądanie realizacji swoich praw.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)
bezpiecznedane.gov.pl: Serwis bezpiecznedane.gov.pl powstał z inicjatywy Ministerstwa Cyfryzacji, a rozwiązaniami zajmują się specjaliści NASK i CERT Polska. Pozwala sprawdzić, czy twój numer PESEL znalazł się w wyciekach, które objęły np. firmy MyDr i Qbusoft, i zawiera bazę wiedzy o zabezpieczaniu się.; Źródło : Bezpieczne dane
CERT Polska: CERT Polska działa w strukturach NASK i jest pierwszym w Polsce zespołem reagowania na incydenty bezpieczeństwa. Jako CSIRT NASK monitoruje cyberzagrożenia na poziomie krajowym, wydaje komunikaty o zagrożeniach i reaguje na zgłoszone incydenty.; Źródło : CERT Polska: O nas
dane osobowe: Dane osobowe to informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej. Można ją zidentyfikować bezpośrednio lub pośrednio, na przykład na podstawie imienia i nazwiska, numeru identyfikacyjnego, danych o lokalizacji lub identyfikatora internetowego.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)
dane szczególnych kategorii: Są to dane ujawniające pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub światopoglądowe, przynależność do związków zawodowych, a także dane genetyczne, biometryczne, dane o zdrowiu, seksualności lub orientacji seksualnej. RODO co do zasady zabrania ich przetwarzania.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)
fałszywy sklep internetowy: Oszuści tworzą sklepy, w których można wybrać produkt, dodać go do koszyka i zapłacić jak zwykle. Zamówienie jednak nie dociera albo przychodzi bezwartościowy przedmiot, a strona może też służyć do wyłudzenia danych karty lub hasła do bankowości.; Źródło : CERT Polska: Bezpieczne zakupy w internecie
kradzież tożsamości: Kradzież tożsamości to nieuprawnione wykorzystanie czyichś danych osobowych, na przykład gdy ktoś zaciągnął na cudze dane kredyt w banku albo podpisał umowę z operatorem telekomunikacyjnym. Podejrzenie takiego zdarzenia możesz zgłosić do dowolnego organu gminy.; Źródło : Gov.pl: Zgłoś nieuprawnione wykorzystanie swoich danych osobowych
menedżer haseł: Menedżer haseł to narzędzie, które pomaga mieć unikatowe hasło do każdej usługi. CERT Polska rekomenduje takie narzędzia i zaznacza, że te wbudowane w przeglądarki lub telefony dobrze spełniają swoją funkcję.; Źródło : CERT Polska: Zadbaj o bezpieczne hasła i logowanie
mObywatel: mObywatel to bezpłatna aplikacja na smartfon i serwis mObywatel.gov.pl, dzięki którym załatwisz sprawy urzędowe przez internet. Oferuje m.in. cyfrowe dokumenty, elektroniczne formularze i wnioski oraz płatności na rzecz administracji państwowej.; Źródło : Gov.pl: mObywatel
naruszenie ochrony danych osobowych: Naruszenie ochrony danych osobowych to naruszenie bezpieczeństwa prowadzące do przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia, utracenia, zmodyfikowania, nieuprawnionego ujawnienia lub nieuprawnionego dostępu do danych osobowych.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)
osoba, której dane dotyczą: Osoba, której dane dotyczą, to osoba fizyczna, której dotyczą przetwarzane dane osobowe. To ona korzysta z praw przyznanych przez RODO, na przykład z prawa dostępu do danych, ich sprostowania czy usunięcia.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)
oszustwo na BLIKA: W tym oszustwie przestępca pisze z przejętego konta znajomego i prosi o kod BLIK, na przykład twierdząc, że stoi przy kasie, a jego karta nie działa. Oszuści przejmują konta m.in. hasłami z wycieków, a potem piszą do znajomych właściciela.; Źródło : CERT Polska: Fałszywe prośby o szybki przelew
oszustwo na policjanta: To oszustwo telefoniczne, w którym rozmówca podaje się za policjanta. CERT Polska opisuje wariant, w którym po rzekomym telefonie z banku dzwoni fałszywy policjant, twierdzi, że poprzednia rozmowa była próbą oszustwa, i żąda przesłania pieniędzy na specjalne konto.; Źródło : CERT Polska: Fałszywi konsultanci
oszustwo na wnuczka: To nazwa oszustwa telefonicznego, wymieniana obok oszustw „na policjanta” i „na pracownika banku” wśród spraw, z którymi można zgłosić się na Policję. Przestępca podszywa się w nim pod członka rodziny.; Źródło : UODO: Ochrona przed oszustwami
PESEL: Numer PESEL to jedenastocyfrowy symbol numeryczny, który pozwala na łatwą identyfikację osoby. Zawiera datę urodzenia, numer porządkowy, oznaczenie płci oraz liczbę kontrolną.; Źródło : Gov.pl: Czym jest numer PESEL
phishing: Phishing to oszustwo oparte na socjotechnice: atakujący podszywa się pod bank, kuriera, urząd czy znajomego i nakłania cię do podania danych logowania, numeru karty, kodu autoryzacyjnego albo do wykonania przelewu.; Źródło : CERT Polska: Phishing, jak rozpoznać oszustwo
podmiot przetwarzający: Podmiot przetwarzający to osoba fizyczna lub prawna, organ publiczny, jednostka lub inny podmiot, który przetwarza dane osobowe w imieniu administratora.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)
prawo do ograniczenia przetwarzania: Osoba, której dane dotyczą, może w określonych przypadkach żądać od administratora ograniczenia przetwarzania, na przykład gdy kwestionuje prawidłowość danych. Ograniczenie oznacza oznaczenie przechowywanych danych w celu ograniczenia ich przyszłego przetwarzania.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)
prawo do przenoszenia danych: Osoba, której dane dotyczą, może otrzymać dane, które dostarczyła administratorowi, w ustrukturyzowanym, powszechnie używanym formacie nadającym się do odczytu maszynowego, i przesłać je innemu administratorowi, jeśli spełnione są warunki z RODO.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)
prawo do sprostowania danych: Osoba, której dane dotyczą, może żądać od administratora niezwłocznego sprostowania dotyczących jej nieprawidłowych danych osobowych oraz uzupełnienia danych niekompletnych.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)
prawo do usunięcia danych (prawo do bycia zapomnianym): Na podstawie art. 17 RODO możesz żądać usunięcia danych, na przykład gdy nie są już potrzebne, wycofałeś zgodę albo dane były przetwarzane niezgodnie z prawem. Prawo to nie jest bezwzględne: administrator może mieć obowiązek prawny dalej je przetwarzać.; Źródło : UODO: Prawo do usunięcia danych w praktyce
prawo dostępu do danych: Osoba, której dane dotyczą, może uzyskać od administratora potwierdzenie, czy przetwarza on jej dane osobowe, a jeśli tak, dostęp do tych danych oraz informacje, między innymi o celach przetwarzania. Administrator powinien odpowiedzieć w ciągu miesiąca.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)
prawo sprzeciwu: Jeśli twoje dane są wykorzystywane do marketingu, czyli do przedstawiania oferty towarów lub usług, możesz w dowolnym momencie wnieść sprzeciw. Wtedy twoich danych nie wolno już używać do takich celów.; Źródło : UODO: Jeśli wniesiesz sprzeciw, marketing nie może być prowadzony
Profil Zaufany: Profil zaufany to bezpłatny środek identyfikacji elektronicznej. Pozwala potwierdzić tożsamość w internecie i podpisać dokument podpisem elektronicznym, gdy jest to potrzebne do załatwienia sprawy urzędowej.; Źródło : Gov.pl: Profil zaufany
profilowanie: Profilowanie to dowolna forma zautomatyzowanego przetwarzania danych osobowych polegająca na ich wykorzystaniu do oceny niektórych czynników osobowych, na przykład sytuacji ekonomicznej, zdrowia, preferencji, zainteresowań, zachowania czy lokalizacji.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)
quishing: Quishing to odmiana phishingu, w której oszustwo odbywa się przez kod QR. Kod naklejony na parkomacie może na przykład prowadzić na podrobioną stronę płatności zamiast na prawdziwą.; Źródło : CERT Polska: Phishing, jak rozpoznać oszustwo
RODO (rozporządzenie o ochronie danych osobowych): RODO to potoczna nazwa rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. Określa zasady przetwarzania danych osobowych oraz prawa osób, których dane dotyczą.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)
smishing: Smishing to odmiana phishingu, w której oszustwo odbywa się przez SMS. Schemat jest ten sam co w phishingu, zmienia się tylko kanał, którym oszust do ciebie dociera.; Źródło : CERT Polska: Phishing, jak rozpoznać oszustwo
spear phishing: Spear phishing to szczególny rodzaj phishingu: atak ukierunkowany na konkretnego adresata, mający wywrzeć określony wpływ lub wymusić na nim działanie. Przestępcy mogą podszywać się na przykład pod partnerów biznesowych.; Źródło : Gov.pl: Czym jest phishing
spoofing: Spoofing to podszywanie się pod nadawcę wiadomości, na przykład przez sfałszowanie wyświetlanego adresu e-mail. Utrudniają je mechanizmy weryfikacji nadawcy poczty: SPF, DKIM i DMARC.; Źródło : CERT Polska: Mechanizmy weryfikacji nadawcy (SPF, DKIM, DMARC)
UODO (Urząd Ochrony Danych Osobowych): UODO to polski organ nadzorczy w sprawach ochrony danych osobowych. Po rozpatrzeniu skargi Prezes UODO może w drodze decyzji administracyjnej nakazać przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Nie jest organem ścigania, jak Policja czy prokuratura.; Źródło : UODO: Masz prawo złożyć skargę do Prezesa UODO
UOKiK (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów): UOKiK to urząd, którego Prezes może nakładać kary na przedsiębiorców za naruszanie praw konsumentów. W komunikacie z 3 września 2026 r. UOKiK wskazał, że marketing bezpośredni przez telefon wymaga uprzedniej zgody konsumenta.; Źródło : UOKiK: Prezes UOKiK karze za telemarketing bez zgody konsumentów
uwierzytelnianie dwuskładnikowe (weryfikacja dwuetapowa): Weryfikacja dwuetapowa to uwierzytelnianie składające się z dwóch elementów: najpierw znane tylko tobie hasło lub PIN, potem kod jednorazowy, potwierdzenie w aplikacji na urządzeniu albo dedykowany klucz USB. CERT Polska zaleca jej włączenie.; Źródło : CERT Polska: Zadbaj o bezpieczne hasła i logowanie
vishing: Vishing to odmiana phishingu, w której oszustwo odbywa się przez połączenie telefoniczne. Schemat jest ten sam co w phishingu, zmienia się tylko kanał, którym oszust do ciebie dociera.; Źródło : CERT Polska: Phishing, jak rozpoznać oszustwo
wyciek danych: Wyciek danych to sytuacja, w której osoby nieuprawnione wchodzą w posiadanie danych osobowych albo jest to potencjalnie możliwe, na przykład przez atak hakera, zgubioną korespondencję lub niezabezpieczone dane na serwerze.; Źródło : UODO: Wyciek danych, co dalej?
zastrzeżenie dokumentu: Zastrzeżenie dokumentów to jeden ze sposobów zabezpieczenia danych po wycieku, który UODO wskazuje obok zmiany hasła, by uniknąć kradzieży tożsamości. Przy zgłoszeniu nieuprawnionego wykorzystania danych urzędnik gminy unieważnia dowód osobisty.; Źródło : UODO: Masz prawo do informacji o naruszeniu ochrony Twoich danych
zastrzeżenie numeru PESEL: Zastrzeżenie numeru PESEL chroni go przed wykorzystaniem bez twojej wiedzy. Od 1 czerwca 2024 r. instytucje finansowe, np. banki, muszą weryfikować, czy PESEL jest zastrzeżony, zawierając umowę kredytu lub pożyczki. Zastrzeżenie można cofnąć, a z zastrzeżonym numerem nadal załatwisz sprawę urzędową.; Źródło : Gov.pl: Zastrzeż swój numer PESEL lub cofnij zastrzeżenie
zgoda: Zgoda osoby, której dane dotyczą, to dobrowolne, konkretne, świadome i jednoznaczne okazanie woli, którym ta osoba przyzwala na przetwarzanie swoich danych osobowych. Możesz ją w każdej chwili wycofać, a wycofanie powinno być równie łatwe jak jej udzielenie.; Źródło : RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679 (EUR-Lex)